در حالی كه فضای مجازی به بستر اصلی انتشار اخبار تبدیل شده است، تشخیص صحت و سقم اطلاعات در میان انبوهی از دادههای روزانه به یك چالش جدی برای كاربران تبدیل شده است؛ چالشی كه كارشناسان معتقدند تنها با ارتقای «سواد رسانهای» قابل مدیریت است.
به گزارش روابط عمومی رادیو صبا، برنامه «دوباره بهار، دوباره ایران» كه از شبكه رادیویی صبا پخش شد، به موضوع مهم «شایعهپراكنی و مواجهه هوشمندانه با اخبار جعلی» پرداخت. در این برنامه، محمد داوری، كارشناس سواد رسانهای، ضمن تأكید بر اهمیت آموزشهای لازم برای تفكیك اخبار صحیح از شایعات، راهكارهای عملیاتی برای راستیآزمایی مطالب منتشر شده در فضای مجازی ارائه كرد.
پرسشگری؛ نخستین گام در مواجهه با اخبار
داوری با بیان اینكه مواجهه با اخبار در فضای مجازی نیازمند داشتن ذهن پرسشگر است، اظهار داشت: «هرگاه با محتوایی در فضای مجازی مواجه میشویم، باید چند پرسش كلیدی را از خود بپرسیم. نخستین گام، شناخت منبع خبر است. باید بدانیم این محتوا توسط چه كسی و در چه پلتفرمی منتشر شده است؟»
وی افزود: «شناسایی مرجع خبر اهمیت بالایی دارد. مخاطب باید بررسی كند كه آیا منتشركننده مطلب، یك نهاد معتبر، یك دانشگاه، پژوهشگر شناختهشده و یا یك فرد گمنام و بدون تخصص است؟ تكیه بر منابع نامعتبر و غیرشفاف، احتمال مواجهه با شایعات را به شدت افزایش میدهد.»
«انگیزه تولیدكننده»، فاكتوری برای تشخیص حقیقت
این كارشناس سواد رسانهای، بررسی هدف پشت پرده انتشار یك خبر را از دیگر مؤلفههای راستیآزمایی دانست و تصریح كرد: «باید از خود بپرسیم انگیزه تولیدكننده این محتوا چیست؟ آیا هدف از انتشار آن ایجاد امید، انسجام و امنیت است یا برعكس، در پی ایجاد تفرقه و یأس در جامعه است؟ شناخت این انگیزه میتواند به مخاطب كمك كند تا نگاه دقیقتری به محتوا داشته باشد.»
نقش اعتبار رسانه در شرایط بحرانی
داوری در بخش دیگری از سخنان خود به پدیده «منابع آگاه» در گزارشهای خبری اشاره كرد و توضیح داد: «در بسیاری از مواقع، منابع حقیقی در رسانهها به دلایل امنیتی مخفی میمانند كه این موضوع در شرایط جنگی یا بحرانی تا حدی طبیعی است. در چنین شرایطی، «اعتبار رسانه» منتشركننده خبر، كلیدیترین ملاك برای اعتماد مخاطب است. وقتی منبع حقیقی مشخص نیست، اعتبار رسانهای كه خبر را منتشر كرده است، مشخص میكند كه آیا میتوان به آن مطلب اعتماد كرد یا خیر.»
وی در پایان تأكید كرد كه سواد رسانهای تنها یك مهارت فنی نیست، بلكه یك سبك زندگی در عصر اطلاعات است تا كاربران بتوانند در میان هجمه اخبار و شایعات، مسیر حقیقت را گم نكنند.
