مدرس مرمت بناهای تاریخی دانشگاه و مؤسس پویش ملی نجات بناها، محوطهها و بافتهای تاریخی ایران با اشاره به آسیبدیدن 149 اثر تاریخی در جریان حملات اخیر، تأكید كرد كه بخش مهمی از این خسارتها ناشی از هدفگیری مستقیم اماكن تاریخی بوده و این اقدام بر اساس كنوانسیونهای بینالمللی، جنایت جنگی محسوب میشود.
به گزارش روابط عمومی رادیو صبا، شاهرخ كلانتری در گفتوگوی تلفنی با برنامه «دوباره بهار دوباره ایران» از رادیو صبا گفت: متأسفانه تا زمان آغاز آتشبس، حدود 149 اثر تاریخی كشور بر اثر حملات مستقیم یا موج انفجار دچار آسیب شدهاند. برخی از این آسیبها شامل تخریب كامل، برخی سازهای و شماری نیز در حوزه تزئینات همچون گچبریها و آینهكاریها است.
وی افزود: از این میان چهار اثر ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسكو شامل قلعه فلكالافلاك، كاخ گلستان، میدان نقش جهان و كاخموزه چهلستون نیز خسارت دیدهاند كه این موضوع اهمیت و حساسیت پرونده را دوچندان میكند.
تحلیل كلانتری از هدف قرار گرفتن آثار تاریخی در جنگ اخیر
كلانتری بخش مهمی از گفتوگو را به تحلیل چرایی حملات به آثار فرهنگی اختصاص داد و اظهار كرد: بر اساس كنوانسیون 1954 لاهه و كنوانسیون 1972 میراث جهانی، تخریب عمدی آثار تاریخی در زمان جنگ جنایت جنگی است، اما با دشمنی مواجه هستیم كه مخالفتی با زیرپا گذاشتن قواعد بینالمللی ندارد.
وی گفت: پیش از آغاز جنگ، برخی ادعاهای رسانهای و تصویرسازیهای ساختگی زمینهسازی شد تا بعدها تخریب آثار تاریخی با بهانههایی مانند وجود تجهیزات یا فعالیتهای نظامی در نزدیكی این بناها توجیه شود. بهگفته او، این ادعاها بعدها نیز در برخی رسانهها علیه آثار تاریخی ایران تكرار شد.
این پژوهشگر مرمت افزود: در جریان حملات، اهدافی كه اصابت به آنها توجیه نظامی نداشت نیز مورد هدف قرار گرفتند. برای نمونه استانداریها، ساختمانهای اداری نزدیك میدان نقش جهان و بخشهایی از محدوده اطراف كاخ گلستان آسیب دیدند. كلانتری تأكید كرد كه چنین مجموعههایی از نظر قوانین بینالمللی اهداف نظامی محسوب نمیشوند.
وی با اشاره به حملات به مراكز غیرنظامی گفت: مدارس، بیمارستانها، مناطق مسكونی و سپس اماكن تاریخی در فهرست اصابتها قرار گرفتند كه نشان میدهد دامنه حملات تنها به یك بخش محدود نبوده و جامعه مدنی و میراث فرهنگی نیز هدف قرار گرفته است.
خسارتهای غیرقابل جبران و آینده مرمت
كلانتری با بیان اینكه بخشی از آسیبها ممكن است هرگز به شكل اصیل قابل بازسازی نباشد، توضیح داد: برخی تكنیكهای تزئینی متعلق به چند قرن پیشاند و مهارتهای مشابه در حال حاضر بسیار كمیاب یا غیرقابل احیاست. از این رو، مرمت كامل برخی تزئینات شاید هیچوقت به كیفیت پیشین بازنگردد.
او تأكید كرد كه هنوز عملیات مرمتی آغاز نشده، زیرا احتمال وقوع حملات مجدد وجود دارد. در حال حاضر اقدامات به ایمنسازی، جلوگیری از ریزش بیشتر و مستندسازی دقیق محدود شده است. پس از تثبیت شرایط، آغاز فرایند مرمت ممكن است 10 تا 20 سال زمان ببرد.
فعالیتهای پویش ملی نجات بناها
كلانتری درباره پویش ملی نجات بناها كه هفتمین سال فعالیت خود را میگذراند گفت: این پویش از سال 1397 آغاز شد و تاكنون دهها پرونده مرتبط با تهدیدهای میراث فرهنگی را پیگیری كرده است. در جریان جنگ اخیر نیز تیمهای این پویش از آثار آسیبدیده در تهران، اصفهان و دیگر مناطق مستندسازی تصویری انجام دادهاند.
وی در پایان، بر ضرورت ثبت دقیق خسارتها و پیگیری حقوقی آنها تأكید كرد و گفت: این مستندسازی میتواند نقش مهمی در بازسازی آینده و نیز در پیگیریهای حقوقی بینالمللی ایفا كند.
